Lezingen: Numeri 21, 4-9; Johannes 3, 13-17

Kruisverheffing/Ziekendag 1999

De mensenzoon moet omhoog geheven worden, hoorden we zojuist in het evangelie. Je kunt iets omhoog heffen om het goed te laten zien. Zo moet Jezus, want hij is de mensenzoon, omhoog geheven worden opdat iedereen hem goed kan zien, want, zo zegt het evangelie, door Hem kan de wereld gered worden. Alleen als je hem goed ziet, kun je in hem geloven. En wie in hem gelooft, heeft eeuwig leven. Die redding betreft natuurlijk niet eeuwig leven alleen, het gaat ook om redding in het leven hier en nu.
Toen Jezus op aarde leefde, werd er van hem gezegd dat hij weldoende rondging, dat hij mensen redde uit hun benarde situaties, dat hij leven en toekomst schonk aan zieken, gebrekkigen, verstotenen, verschoppelingen, zondaars. Tot velen zei hij: ga heen in vrede, uw geloof, uw vertrouwen heeft u gered. Die Jezus moet ook nu omhoog geheven worden opdat iedereen hem kan zien.
Iemand die dat op een hele bijzondere manier gedaan heeft is moeder Teresa. Ze wordt binnenkort heilig verklaard. Het is de moeite waard even naar haar te kijken. Ze was 18 jaar toen ze vanuit AlbaniŽ, via Ierland, naar Calcutta in India kwam. Daar trad zij in het klooster en de eerste twintig jaar leefde zij vooral in de beschutte kring van het klooster. Ze gaf aardrijkskunde op de middelbare school en gaf leiding aan de Indiase tak van de kloostercongregatie. Pas na vele jaren begon zij kleine tochten te maken naar de achterbuurten in Calcutta en ze kreeg schok op schok door wat zij zag op straat.
In 1948 ging zij echt werken in de krottenwijken van Calcutta en stichtte zij haar eigen kloostercongregatie. Over die grote verandering van haar leven vertelde zij eens:
"Op een dag toen ik in de achterbuurten geweest was en op weg was naar huis, zag ik een vrouw op straat liggen. Zij was zwak, vel over been, duidelijk heel ziek en ze stonk heel erg. Ik liep snel door, ik kon het niet aanzien. Maar voordat ik aan de volgende hoek van de straat was, deed een helder moment mij halt houden. Daar stond ik op straat in een omgeving die ik al goed kende en ik zag dat zij niet de enige vrouw was die daar lag. Ik zag ook dat het Christus zelf was, lijdend op straat.
Ik keerde om en liep terug naar de vrouw, tilde haar op en droeg haar naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis. Maar ze wilden haar niet opnemen; ze gaven ons te verstaan weg te gaan. We probeerden nog een ander ziekenhuis met hetzelfde resultaat, en nog een, en uiteindelijk ging ik op zoek naar een particuliere ruimte en verzorgde ik haar zelf. Vanaf die dag zag mijn leven er anders uit. Vanaf die dag was mijn levensplan duidelijk: ik zou leven voor de allerarmsten op deze aarde, waar ze ook gevonden worden."
Leiddraad voor Moeder Teresa was het bekende evangelieverhaal waarin Jezus zegt: toen ik honger had heb jij mij te eten gegeven, toen ik dorst had heb jij mij te drinken gegeven. Want al wat je voor de geringste van mijn broeders en zusters heb gedaan, heb je voor mij gedaan. Zij was geen geleerde, ze was ook geen gemakkelijke, maar dat geldt eigenlijk voor alle gedreven mensen. Ze was heel autoritair, Ze was ook heel erg behoudend in haar ideeŽn. Je kunt vraagtekens zetten bij haar aanpak van het gigantische probleem van de armoede in India, maar niemand kan ontkennen dat zij heel konkreet deed wat het evangelie vraagt van alle gelovigen, en dat op een indrukwekkende manier.
Vele kerkleiders blijven steken in mooie woorden. Vele goedwillende gelovigen komen niet verder dan hun goede wil, maar Moeder Teresa deed het. Jezus moet omhooggeheven worden, zichtbaar gemaakt worden, ook door ons. Ook wij moeten in zijn geest redders van mensen zijn, op onze manier, in onze omstandigheden en die zijn gelukkig wel even anders dan die van Moeder Teresa en haar zusters.
Maar ook wij kennen onze zieken, ook wij kennen onze eenzame mensen, ook wij kennen mensen die hongeren en dorsten naar wat aandacht en hartelijkheid. In hen komt Jezus tot ons, in hen kunnen we goed doen aan Hem. En als wij dat zien, als wij ook handelen, dan wordt de reddende Jezus zichtbaar in ons. Vandaag op deze nationale ziekendag wordt onze aandacht gevraagd voor die groep mensen die het moeilijk hebben. De ziekenwerkgroep doet op dit terrein veel goeds. Maar het moet een aandachtspunt zijn voor ieder van ons, voor ieder die zegt te geloven in Jezus Christus. Ook voor ons geldt: geen mooie woorden maar goede daden.

Gebeden en teksten bij deze zondag

Kruisverheffing 2003

Als je er van buitenaf tegenaan kijkt, is het centrale symbool van het Christendom uiterst merkwaardig: een martelwerktuig. Meestal zullen we het ons niet bewust zijn, maar dat is toch wat het kruis in de eerste plaats is. Het is de galg waaraan Jezus ter dood gebracht is. Hoe prachtig versierd of verguld een kruis is gemaakt of hoe strak modern vormgegeven, we mogen nooit vergeten dat het ooit het teken van geweld en moord is. Het is daarom ook goed om even de wenkbrauwen te fronsen als we het feest van vandaag tot ons door laten dringen.
Kruisverering! Vereren we een martelwerktuig? Dat zou absurd en walgelijk zijn. Tussen kruisiging en kruisverering zit een heel proces waarin het teken van de doodstraf geworden is tot symbool van goddelijke redding.
De lezingen van vandaag proberen ons mee te voeren in dit mysterie. Johannes speelt met de term 'omhoogheffen'. Jezus is letterlijk omhooggeheven bij de kruisiging. Zo is Hij ook een zichtbaar teken geworden. Maar het omhoogheffen heeft ook de betekenis van het verheffen van God. Voor Johannes is kruisiging en verrijzenis ťťn beweging naar God toe.
Jezus wordt aan het kruis gedood, maar voor ons is deze dood levengevend. Wie Hem ziet -dat wil zeggen gelooft dat Hij ons door God gezonden is - hoeft niet meer bang te zin voor de dood. In de gekruisigde Jezus zien we niet alleen maar een gemartelde, maar ook de verrijzenis en Gods verlossing. Het kruis is teken van leven en overwinning op de dood geworden.
In de lezing uit de brief van Paulus aan de Filippenzen hoorden we een van de oudste christelijke teksten: een lied op Jezus Christus. Jezus heeft als zoon van God niet willen vasthouden aan bepaalde privileges. Hij is werkelijk mens geworden en is als mens Gods weg gegaan. Deze weg van goedheid en barmhartigheid heeft Hem op het kruis gebracht. Maar net als bij Johannes is ook hier het kruis geen doodlopende weg. God heeft "Hem verheven en Hem de Naam verleend die boven alle namen staat."
Met deze naam wordt Gods naam bedoeld: JHWH, Ik-ben-die-Ik-ben, de Heer. Zo is ook hier het kruis van martelwerktuig tot teken van Gods redding geworden. In deze mens, Jezus van Nazaret, is God aan het licht gekomen. Ook al lijkt zijn weg menselijk gezien dood te lopen op het kruis, zijn leerlingen hebben ervaren dat het kruis een doorgang naar God kan zijn. Kruisverering is dus niets anders dan God en Christus eren.
We eren Christus omdat Hij ons God heeft laten zien en tot in de dood Gods wil heeft gedaan. We eren God omdat we geloven dat Hij Jezus niet in de dood heeft gelaten, maar dat Hij Hem naar zich toe heeft getrokken.
Vandaag vieren we het feest van Kruisverheffing. Het is ontstaan als gedenkdag van de inwijding van de heilige Grafkerk in Jeruzalem, de plek bij uitstek waar kruis en graf van Jezus vereerd worden. Het is overigens een merkwaardige plek voor een kerk. De leerlingen worden immers op paasochtend weggestuurd bij het graf. Ze moeten Jezus niet in de dood maar in het leven zoeken.
Kruisverheffing is eigenlijk Pasen vieren, ons feest van het onsterfelijke optimisme dat God een God van leven is. Het kruis is voor ons een teken van overwinning op geweld en dood geworden. Ook al is onze wereld vaak het toneel van het tegendeel, wij mogen blijven vertrouwen dat God zich verzet tegen alle geweld en dood. Als Christenen worden wij geroepen om verzetsmensen te zijn, die tegen alle onmenselijkheid in het geweer komen en het gekwetste en wat gebroken is koesteren.

Gebeden en teksten bij deze zondag

Feest van de kruisverheffing - Nationale ziekendag 2008

Kijk omhoog naar het kruis van Jezus en er komt redding, dat is volgens het evangelie de betekenis van het feest van de kruisverheffing dat we vandaag vieren. Op het eerste gezicht is dat toch een wat vreemde stelling.
In Jezus' tijd stond het kruis voor straf, in feite de doodstraf voor misdadigers, zoals de galg of de elektrische stoel dat in onze tijd nog zijn. Dat is moeilijk te zien als een bron van redding, eerder het tegendeel.
Ook in onze tijd is het kruis toch altijd nog een teken van lijden. Een kruisweg is een lijdensweg, een zware en moeilijke weg. Lijden proberen we zoveel mogelijk uit de weg te gaan en je kunt het zeker niet zien als een bron van redding.
We kennen het gezegde: ieder huisje heeft zijn kruisje, m.a.w. overal zijn wel moeilijke situaties te vinden, maar niemand zoekt die. Maar men zegt ook wel eens: ieder krijgt kracht naar kruis, d.w.z. mensen kunnen vaak veel meer aan dan ze zelf denken.
En die kracht naar kruis, waar komt die vandaan? Vaak van binnenuit, omdat men sterk van karakter is. Vaak van boven, omdat men weet te bidden en daar kracht uit put. Heel vaak komt die kracht ook van mensen uit de naaste omgeving die hen helpen hun kruis te dragen en het zo lichter maken.
We kennen allemaal de kruisweg, dat Jezus zijn kruis droeg door de straten van Jeruzalem op weg naar de Calvarieberg. We kennen allemaal wel die vijfde statie dat Simon van Syrene Jezus helpt zijn kruis te dragen omdat het hem te zwaar werd.
Als wij hier in de kerk Goede Vrijdag vieren, dan staat hier de Jezusfiguur met een groot kruis op zijn schouders en bij deze statie komt er iemand naar hem toe die het einde van het kruis oplicht en het zo symbolisch meedraagt.
Hier precies ligt de betekenis van het kruis van Jezus, niet als teken van straf of van lijden maar als teken van de bereidheid anderen te ondersteunen in hun soms moeilijke levenssituaties. Dat heeft Jezus ook zelf steeds gedaan in zijn leven in zijn zorg voor de zieken en gehandicapten. Voor hen had hij altijd tijd en aandacht.
Die betekenis vinden we ook terug in de organisatie van het Rode Kruis, die overal ter wereld probeert noden van mensen te lenigen. Vroeger hadden we het Wit-Gele-Kruis, ook een organisatie om medemensen met gezondheidsproblemen te helpen.
Hier ligt ook de opzet van de Zonnebloem, namelijk wat licht en verlichting brengen aan mensen die het op de een of andere manier niet gemakkelijk hebben.
De vrijwilligers van de Zonnebloem proberen het kruis of kruisje dat anderen te dragen hebben gekregen een beetje mee te dragen. Maar het natuurlijk een opdracht voor heel de gemeenschap. Op allerlei gebied zijn er wel mensen die, al of niet met woorden, ons vragen om wat ondersteuning, om hun kruis of kruisje een beetje mee te dragen door wat aandacht te geven, een luisteren oor, een helpende hand.
Onlangs was er de Zonnebloem rolstoelavonddriedaagse, waar de deelnemers veel plezier aan beleefd hebben, niet alleen de gasten die rondgereden werden maar evenzeer de vele vrijwilligers die continu in touw waren. Uiteindelijk is het gewoon fijn om anderen te helpen en het fijne zit vooral hierin dat je het samen doet.
"We doen het samen" is ook de titel van deze viering en dat heeft een dubbele betekenis. We doen het samen, wij gezonden en zieken, wij volop in het leven en wij die wat meer aan de zijlijn staan, wij die nog veel kunnen doen en wij die nogal wat beperkingen hebben, wij doen het samen, we laten niemand aan zijn lot over, we doen het samen om samen ons leven zinvol en plezierig te maken.
We doen het samen, is ook een oproep aan heel de gemeenschap om de handen in elkaar te slaan om samen aandacht en zorg te schenken aan allen die het op de een of andere manier moeilijk hebben. En dan moeten we niet zeggen: o dat doet de Zonnebloem wel dat hoef ik dus niet meer te doen.
Gelukkig doet de Zonnebloem dat op een heel fijne manier, maar uiteindelijk is het een opdracht voor ons allemaal. Op allerlei gebied zijn er vrijwilligers nodig die samen met elkaar zorgen voor een goed en plezierig functioneren van onze gemeenschap. En als iedereen meedoet, kunnen we samen heel veel bereiken.

Gebeden en teksten bij deze zondag